पर्यटन आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण

Overview & Synopsis

पर्यटन ही आधुनिक समाजातील एक महत्त्वाची सामाजिक-आर्थिक क्रिया असून ती विविध समाजांमधील सांस्कृतिक देवाणघेवाणीचे प्रभावी माध्यम ठरते. जागतिकीकरण, वाहतूक व माहिती-तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीमुळे पर्यटनाचा विस्तार वेगाने झाला असून त्याचा प्रभाव स्थानिक समाजाच्या संस्कृती, परंपरा, जीवनशैली व मूल्यांवर स्पष्टपणे दिसून येतो. पर्यटनामुळे विविध संस्कृतींचा परस्पर संपर्क वाढून सांस्कृतिक समज, सहिष्णुता व जागतिक दृष्टिकोन विकसित होतो तसेच लोककला, हस्तकला, सण-उत्सव आणि सांस्कृतिक वारशाला चालना मिळते. मात्र, पर्यटनाच्या व्यापारीकरणामुळे सांस्कृतिक वस्तूकरण, पारंपरिक मूल्यांचा ऱ्हास व जीवनशैलीत बदल घडून येण्याचा धोका निर्माण होतो. त्यामुळे पर्यटनाचे सांस्कृतिक परिणाम द्वैध स्वरूपाचे—सकारात्मक व नकारात्मक—असून संतुलित, शाश्वत व समाजाभिमुख पर्यटन धोरणांद्वारे सांस्कृतिक संवर्धन व विकास साधता येऊ शकतो.