Δημιουργία ατμόσφαιρας στην αρχιτεκτονική. Μία πρόκληση στον σχεδιασμό του δημόσιου αστικού χώρου

Overview & Synopsis

Η παρούσα διδακτορική διατριβή επικεντρώνεται στην ανάλυση του ρόλου της έννοιας της ατμόσφαιρας στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του δημόσιου χώρου. Πώς είναι δυνατόν η ατμόσφαιρα να επηρεάσει τον σχεδιασμό του δημόσιου χώρου; Πώς είναι δυνατόν να σχεδιάσουμε ένα χώρο βασιζόμενοι στη δημιουργία ατμόσφαιρας; Μέσω της ανάλυσης σύγχρονων σχεδιαστικών διαδικασιών αναζητούνται μεθοδολογίες σχεδιασμού των αναδυόμενων ατμοσφαιρών του δημόσιου χώρου που συνεχώς αλλάζει, εξελίσσεται, ανταποκρινόμενος σε νέες κάθε φορά ανάγκες. Ως ατμόσφαιρα εννοούμε τους συναισθηματικούς δεσμούς (affect) που αναπτύσσονται ανάμεσα στον άνθρωπο και το χωρικό του πλαίσιο (context). Πρόκειται για τη συναισθηματική εμπειρία του υποκειμένου από την in situ αντιπαράθεσή του με την υλικότητα του χώρου. Διερευνάται η σχέση ανάμεσα στην ατμόσφαιρα ως γενική αίσθηση του τόπου (εν ενεργεία υπαρκτή) και στις διάφορες ατμόσφαιρες που αναδύονται ανάλογα με την ατομική αντίληψη και ευαισθησία των χρηστών (δυνητική). Εάν η ατμόσφαιρα εκφράζει μία συνολική και αδιόρατη αίσθηση, ένα διάχυτο συναίσθημα που νιώθουμε σε πίσω-πλάνο τότε, για να αντιληφθούμε την ποιότητά της θα πρέπει να εμφανιστεί ένα τυχαίο συμβάν που θα αφυπνίσει την αντίληψή μας. Το συμβάν ενεργοποιεί το πώς αισθάνεται ο άνθρωπος στο περιβάλλον του. Συνεπώς, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, διότι εισάγει τη συναισθηματική διάσταση των ατμοσφαιρών και τον συνδέει με την εμπειρία του χώρου. Αναδύεται από το «πίσω-πλάνο» και επιτρέπει την παραγωγή και την αντίληψη των ατμοσφαιρών. Η γενική υπόθεση έρευνας μελετήθηκε με βάση την ανάλυση 25 σύγχρονων έργων σε δημόσιους χώρους, κυρίως στη Γαλλία και στην Ελλάδα. Το ερευνητικό πεδίο αποτελείται από συνεντεύξεις με τους δημιουργούς των έργων σχετικά με το θέμα του σχεδιασμού, της δημιουργίας και της εμπειρίας των ατμοσφαιρών. Οι συνεντεύξεις απομαγνητοφωνούνται και καταγράφονται σε γραπτά κείμενα τα οποία εμπλουτίζονται με σχέδια, φωτορεαλιστικές εικόνες, φωτογραφίες, επιστημονικά άρθρα, τεχνικές περιγραφές κ.λπ., που προτείνουν οι ίδιοι οι δημιουργοί για να περιγράψουν τις ατμόσφαιρες στο έργο τους. Το σύνολο του πεδίου έρευνας αναλύεται με ένα λογισμικό ποιοτικής ανάλυσης δεδομένων (NVivo). Αποδεικνύεται ότι η δημιουργία ατμόσφαιρας στον σχεδιασμό του δημόσιου χώρου βασίζεται στη διαχείριση της διαλεκτικής σχέσης ανάμεσα στο πίσω-πλάνο και τις συνθήκες ενεργοποίησης μικροσυμβάντων. Αυτή η διαλεκτική σχέση επιτρέπει τον αυτοσχεδιασμό των χρηστών και κυμαίνεται μεταξύ τριών διαφορετικών καταστάσεων: τη σύγκρουση, τη διαπραγμάτευση και τη συμπάθεια. Τέλος, αναδύονται συλλογικές στάσεις διαχείρισης των παραπάνω σχέσεων, οι οποίες περιγράφονται από αφηρημένα ουσιαστικά που φανερώνουν ενέργειες όπως: αποκάλυψη, αναδιαμόρφωση, συγχώνευση. Μέσα από αυτές τις ενέργειες αποκαλύπτονται οι αρχιτεκτονικές προθέσεις που θα ενεργοποιήσουν τις συναισθηματικές διαστάσεις του έργου όπως: εγκλιματισμός, οικειοποίηση, αποσταθεροποίηση των χρηστών του χώρου.